را بقراط دوم لقب دادند . وى به‌خصوص در حكمت علمى و اخلاق داراى مقامى شامخ بود و كتابهاى چندى از او در اين زمينه‌ها برجاى مانده است . در رشتهء تاريخ كتاب معروف او تجارب الامم كه شامل يك دوره تاريخ عمومى است ، و به سال 372 يعنى سال درگذشت عضد الدوله ختم مىشود در مجموعهء تواريخ اسلامى داراى اهميّت و اعتبارى خاص است . و در رشتهء حكمت عملى و اخلاق ، مؤلفات چندى از او ياد شده ، مانند « الفوز الاكبر » و « الفوز الاصغر » و مهمتر از همه دو كتاب معروف او به نام « تهذيب الاخلاق » و « جاودان خرد » است كه در كتاب نخستين سعى كرده است اخلاق را براساس علمى و آموزشى و تربيت منطقى استوار سازد و بيشتر به بيان اصول و مبانى علم اخلاق پرداخته . و كتاب دوم يعنى « جاودان خرد » را كه براساس يك كتاب فارسى به همين نام تأليف كرده به بيان اخلاق علمى و آداب پسنديده‌اى كه در زندگى روزانه فردى و اجتماعى مورد عمل بايد باشد اختصاص داده است « 1 » . و در اواخر همين قرن خاندان مهيار ديلمى شاعر معروف عربىزبان و شيعى مذهب اين قرن را كه يكى از بزرگترين شعراى عصر خود بود و همهء تذكره‌نويسان او را به فصاحت و براعت ستوده‌اند مىتوان نام برد . خاندان او تا اواخر قرن چهارم هجرى همچنان زردشتى بودند و نخستين كس از اين خاندان كه به اسلام گرويد همين مهيار بود كه در سال 394 هجرى به‌وسيلهء شريف رضى دانشمند عالىمقام و عالىنسب شيعه اسلام آورد ، و به‌اين‌جهت در عالم اسلام به مذهب تشيع دلبستگى فراوان يافت ، و در دوستى آل على و دشمنى مخالفان ايشان آن‌چنان با حميّت بود كه بعضى از هم‌عصرانش از اينكه او بعضى از صحابه را به مانند آل على نمىستود و آنچنانكه شايستهء مقام آنها است از آنان ياد نمىكرد او را سرزنش مىكردند . حتى بعضى از آنان كه در مذهب خود تعصّبى داشتند دربارهء اسلام مهيار و دلبستگى او به مذهب شيعه گفتند او از يك

--> ( 1 ) - شرح حال نسبتا جامعى از مسكويه را در مقدمهء كتاب « جاودان خرد » او كه به نام « الحكمة الخالدة » چاپ شده ، به قلم عبد الرحمن بدوى خواهيد يافت .